Natuurlijk, het kon niet uitblijven, ik krijg van Sybrand een (terecht) tikje op de vingers, omdat ik zo weinig post. Hij vraagt of ik niet een mail kan rondsturen als ik weer eens iets op mijn site doe, dat zou hem een hoop zinloos bezoek besparen.
Tja.
Ik ga Sybrands probleem even niet oplossen: ik stuur geen mail rond en ik zal, ben ik bang, een grillige post-ster blijven.

Nu weer even een interessante Visi uit het Financieele Dagblad van Anne Boermans.
Over Van Aartsen.

Godfather Jozias

Afgelopen woensdag, ruim een uur lang, bij Barend en Van Dorp op RTL4: Jozias van Aartsen, fractievoorzitter van de VVD.
Daar komt het door: hij is gaan zitten, en heeft de onderarmen op tafel gelegd.
Hij leunt dus naar voren. Vanuit die positie spreekt hij.
Het hoofd hangt enigszins naar beneden. Toch wil hij zijn gesprekspartners recht in de ogen kijken. Daartoe trekt hij zijn wenkbrauwen op.
Effect: er vormen zich, vrijwel continue, grote horizontale rimpels op het voorhoofd, boven de ogen. In zijn geval geeft dat een impressie van afkeuring, misprijzen.
Wat hij met deze mimiek ook betoogt, het lijkt alsof hij er voortdurend bij denkt: “…en dat is allemaal niet zo best, dat had wel veel beter gekund.”

Er is nog een gevolg van dat leunen.
Van Aartsen wil met verve spreken. Daartoe steekt hij veel energie in zijn presentatie. Die komt er op twee manieren uit. In de eerste plaats knikt hij, heel vaak, licht met het hoofd om die energie te lozen. In sommige zinnen zelfs bij ieder woord.
Dat geeft de indruk van de oudere, wijze, maar ook licht vermoeide man van de wereld: het lijkt alsof hij telkens aangeeft: “Ja, dat wist ik allemaal al, ik had het al verwacht. Niemand kan mij nog iets nieuws vertellen, ik leg het nog één keer uit.”
Het is de kleine hoofdbeweging die Marlon Brando zo treffend hanteert om de godfather-op-leeftijd neer te zetten.

De tweede manier waarop Van Aartsen zijn energie weg doet vloeien is via gesticulatie. Dat kan op zich prachtig: kleine handbewegingen ter ondersteuning van een betoog werken ijzersterk.
Maar de fractievoorzitter beweegt de onderarmen veelal met de ellebogen op tafel geleund. Hierdoor komen de handen ver omhoog.
Ze bewegen soms zelfs voor zijn gezicht langs. Zodoende lijken het theatrale gebaren, in plaats van ondersteunende. Wat de impressie van zelfverzekerde, èn zelfbewuste, godfather nog meer versterkt.

Veel van de gesticulatie heeft vaak te maken met onnauwkeurig formuleren. Zo ook in dit geval.
Een voorbeeld: Van Aartsen vertelt over Hirsi Ali, die is ondergedoken, en daar veel opmerkingen in de pers over kreeg.
Hij zegt: ‘Daar heeft ze dus voor gekozen. En dan ontstaat er vervolgens dus een enorme…’ Hij zoekt naar een woord, als “rel”, of “toestand” of misschien zelfs “hetze”.
In ieder geval, het woord komt niet.
Hij maakt nu met zijn handen een stereotiep gebaar, dat we vaak hanteren als we spreken en er niet uitkomen: hij tilt beide handen op, en laat ze synchroon draaien als twee wielen naast elkaar. Het is het gebaar van de spreker die denkt: “u weet wel wat ik bedoel.” De handen proberen te zeggen wat de mond niet kan, want de geest niet verstrekt.
Zijn stem past prachtig bij deze pose. Hij spreekt vaak met een lage, licht schorre, soms zelfs krakende stem die helemaal achter in de keel zit.

Het effect van zo veel mimische en fysieke uitingen is dat de dramatiek wel erg zwaar wordt aangezet.
Gaandeweg de uitzending krijgen we hierdoor steeds meer het gevoel dat de fractievoorzitter acteert, een rol neerzet, In dit geval die van godfather.
Waardoor we ons onbewust afvragen waar we moeten stoppen met het kijken naar zijn performance, en gewoon moeten geloven dat hij meent wat hij zegt.
Anders gezegd: als zijn presentatie een pose is, geldt dit dan ook voor zijn tekst?
Dat is de vraag die rijst.
Het opmerkelijke is dat Van Aartsen die pose vooral neerzet als hij spreekt.
Even later luistert hij naar het betoog van een tafelgenoot.
Nu zit hij rechtop, handen los op tafel, niet leunend. Hoofd dus ook recht boven de romp, in plaats van ervoor. Hij heeft op dat moment een totaal andere uitstraling.
Hij fronst licht, verticale rimpels op het voorhoofd rond de neuswortel.
Kijkt naar de spreker. Impressie: ik luister aandachtig, en neem uw betoog zeer serieus. Prachtig: iemand die aangeeft dat hij ook goed naar anderen kan luisteren.

Eén en ander heeft vooral te maken met het medium televisie.
Daar lijken kleine mimische- en handgebaren al gauw veel groter dan ze in werkelijkheid zijn.
Maak dus als u verschijnt op tv die gebaren zo klein mogelijk. Televisie is “underacting.” Je moet dus ontzettend je best doen om niet je best te doen.
En dat is voor sommigen lastig, zo blijkt.
Rechtop zitten, handen niet laten leunen. Dan komt de gesticulatie niet vanuit de ellebogen, maar vanuit de schouders, waardoor de bewegingen kleiner zijn.
Iedere variatie daarop lijkt snel te zwaar aangezet, onnatuurlijk.
Dat geldt met name ook voor mimiek, het gebruik van wenkbrauwen en voorhoofd. Stemgebruik: praat helder en met weinig volume, ook al is het onderwerp serieus.