Anne Boermans, analyseert elke week in het Financiëele Dagblad (zaterdag, pag. 2) fenomenen (personen, programma's) in de media. Hij houdt mensen en gebeurtenissen die doorgaans langs ons flitsen tegen het licht en fileert tot op het bot.
Zijn rubriek heet 'Visi'.
Hier is er weer één.

De Jozias-show

Afgelopen dinsdag, op Nederland 2, de terugkeer van Ayaan Hirsi Ali.
Het VVD-kamerlid was sinds de moord op Theo van Gogh ondergedoken in het buitenland.
Ze werd met de dood bedreigd.

Fragment 1. in het NOS Journaal. We zien Hirsi Ali van achteren, ze is dus nagenoeg onzichtbaar.
Het gelaat van VVD-fractievoorzitter Jozias van Aartsen, die haar uitgebreid kust, is pontificaal in beeld. Fragment 2. Een gang, met veel mensen, voornamelijk bodyguards.
Een parmantig stappende Van Aartsen, vergenoegd lachend, begeleidt Hirsi Ali.
Dat wil zeggen, hij loopt schuin vóór haar, en dekt haar gedeeltelijk af.
Fragment 3. Ze komen samen van rechts aanlopen, en passeren de camera. Ze lachen allebei.
Van Aartsen heeft zich tussen Hirsi Ali en de camera’s opgesteld en treedt dus op de voorgrond.
Hij zit aan haar, heeft haar bovenarm vast.
Hij is zich bewust van de camera; kijkt er even in, en laat vervolgens de arm van de jonge vrouw schielijk los. Ze passeren de camera, gaan een hoek om en lopen van ons, kijkers, weg.
Deze keer blijft Van Aartsen achter haar, zodat hij de ander opnieuw gedeeltelijk afdekt.

’s Middags om vier uur geeft Hirsi Ali een persconferentie.

Ze staat achter een doorzichtig katheder met een zeer groot blad.
De camera brengt haar in beeld. Wat blijk: er staat nóg zo’n groot katheder. Daarachter staat Jozias van Aartsen.
Verrassend!
De fractievoorzitter is degene die de eregast verwelkomt, doch heeft zich van dezelfde attributen laten voorzien.
Er lijkt zodoende niet één spreker te zijn, doch twee.
Terwijl Hirsi Ali haar toespraak houdt, blijft Van Aartsen evident aanwezig bij zijn spreekgestoelte staan, in een luisterhouding gericht naar de ander.
Wat op de kijker sterk vervreemdend overkomt.
Het is alsof de televisiepresentator een pianist ontvangt. Wanneer deze gaat spelen, blijkt dat de presentator zelf ook een vleugel heeft laten aanrukken, en daarachter plaatsneemt, klaar om te gaan spelen. Dat vervolgens niet doet, doch slechts luistert naar het optreden van de ander.
We krijgen hierdoor de impressie dat Van Aartsen dit voor Ayaan Hirsi Ali zo belangrijke moment, haar terugkomst na 75 dagen afwezigheid, voor minstens 50% zelf wil claimen. In de optelling van al deze beeldinformatie krijgen we als kijker een evidente bijgedachte: dit optreden heet niet “Ayaan is weer terug.” Het heet: “Jozias verwelkomt!!”

Het kamerlid houdt haar toespraak. Die is uitgeschreven, en ligt op het grote kathederblad voor haar. Die combinatie doet haar presentatie sterk tekort.
Het vervelende van een uitgeschreven tekst is, dat we de neiging hebben al sprekende op ons papier te kijken. Bij bepaalde delen van de tekst blijkt dat gevaarlijk.
Hirsi Ali: ‘En zeg eens eerlijk, een land zonder Theo’s zou wel eens een saai, grijs land kunnen zijn.’ Deze tekst komt uit het hart.
Om die directheid in presentatie neer te zetten, is het essentieel dat de spreekster het publiek hierbij aankijkt.
Hirsi Ali echter beheerst haar tekst onvoldoende, en kijkt bij het uitspreken van de zin vier keer op haar blaadje. Waardoor de presentatie buitengewoon onecht overkomt. Bovendien zit de tekst, die ons wordt verteld, vol met schrijftaal: ‘…een uitnodiging die ik met enthousiasme heb aanvaard…’ bijvoorbeeld. Hierdoor wordt de afstandelijkheid nog verder vergroot.
Haar papier ligt helemaal onder op het grote blad. Daardoor moet ze, bij het lezen, steeds ver naar beneden kijken. Zodat ze ons met gebogen hoofd toespreekt. Dit geeft eerder de impressie van angst, verslagenheid, dan de dappere terugkomst van een fiere politica.
Het is opmerkelijk dat men wel een compleet extra katheder heeft laten aanrukken en opstellen voor Van Aartsen, doch blijkbaar niet de moeite heeft genomen deze presentatie, die zelfs rechtstreeks op televisie wordt uitgezonden, grondig te oefenen.

Advies: houd rekening met de effecten van beeldinformatie.
Hier geldt een oude televisiewet: iedereen die in beeld is moet een functie hebben.
Van Aartsen plaatst zich in beeld als spreker, ook tijdens de volle zeven minuten die de solopresentatie van Hirsi Ali duurt. En zwijgt vervolgens.
Dat is niet functioneel, en leidt de aandacht af van de spreekster naar de gastheer.
Zorg ervoor dat die zinnen, die uit het hart klinken, ook gemeend overkomen.
Leer ze uit het hoofd, markeer ze eventueel met een steunkleur, zodat ze gemakkelijk te herkennen zijn in de tekst. En kijk het publiek bij het uitspreken van juist die teksten de hele tijd aan.
Bovendien: leg het papier zo hoog mogelijk op het kathederblad, zodat ook het hoofd enkele centimeters hoger kan worden gehouden.
Dat komt over als fier en strijdvaardig.