Hier is weer een VISI van communicatieanalist Anne Boermans, zoals hij die elke zaterdag op pagina 2 van het Financieele Dagblad schrijft.

Afgelopen woensdag in NOVA, op Nederland 3: Piet Hein Donner, minister van justitie.
Het gaat eerst over de pro forma rechtszitting in verband met de moord op Theo van Gogh.
De verdachte, Mohammed B., verscheen niet op de zitting.
Journalist tegen Donner: ‘Dat woordje “oorlog” komt weer terug, hé, dat Gerrit Zalm ongelukkigerwijs een keer in de mond heeft genomen. En nu is het HET woord van Mohammed B. Hebben ze het over hetzelfde?’ De journalist is zichtbaar zelfvergenoegd met zijn tekst.
Hij weet dat hij de ander in een lastig parket brengt.
Donner moet in zijn geest buitengewoon snel schakelen.
De opbouw van deze formulering is zwaar suggestief, zelfs beschuldigend. Waarbij de uiteindelijke vraag: “Hebben ze het over hetzelfde?” zelfs suggereert dat er een vorm van inhoudelijke overeenstemming tussen de twee bestaat. Het klinkt vooral alsof er een causaal verband is tussen het feit dat Zalm ooit een keer het woord “oorlog” heeft genoemd, en de moord op Van Gogh!
Donner reageert uitstekend op deze strikvraag met geforceerde causaliteit die hem wordt voorgeworpen.
Hij legt geduldig uit: ‘Ze hebben het niet over hetzelfde. Toen minister Zalm het er over had, ging het over de daden waar we mee geconfronteerd worden. Niet dat het oorlog is, maar dat de beelden je aan oorlog doen denken, zoals Madrid en New York.’
Hij wil nu beleefd reageren op het tweede deel van die geforceerde logica, de woorden van Mohammed B. Maar de journalist laat hem niet uitspreken, en formuleert: ‘…en zoals Mohammed B. het uitlegt, denk ik dat hij bedoelt: “Dit is volgens mij een politiek proces!”’
Om meerdere redenen lastig voor Donner.
In de eerste plaats wordt hij halverwege zijn reactie op de vorige suggestieve opmerking van de journalist bot onderbroken.
Bovendien klinken de woorden van de interviewer alsof hij dit namens de minister zegt, als het ware diens gedachten formulerend.
Voor Donner voelt het alsof hij met een tekst van zichzelf wordt geconfronteerd, die hij helemaal niet heeft willen zeggen, laat staan gezegd heeft.
Hem worden dus woorden in de mond gelegd.
De minister laat zich niet uit het veld slaan, en formuleert krachtig: ‘Dat heeft hij dan verkeerd.
Het is gewoon een zaak die onder het Nederlands strafrecht beoordeeld zal worden. Hij kan zich niet onttrekken aan het Nederlands recht.’
De journalist registreert dat hij de minister met deze aanpak niet in een hoek krijgt, en gaat op en ander onderwerp over.

Later echter probeert hij het nog een keer, met hetzelfde systeem van de geforceerde causaliteit: het suggereren van verbanden, die niet bestaan.
Donner vertelt over een bijeenkomst, eerder deze woensdag in Den Haag, waar vertegenwoordigers van groeperingen uit de samenleving spraken over ‘Het belang van verbondenheid in onze samenleving,’ omdat we ‘Met de ruggen tegen elkaar dreigen te komen staan.’
Journalist, zich verschuilend achter een citaat van iemand anders: ‘Geert Mak wond zich afgelopen zondag ONGELOOFLIJK op over die politici die het lef hebben zich erover te verbazen dat men met de ruggen tegen elkaar staat. Terwijl ze jaren niets anders hebben gedaan dan buurtwerk afbreken via bezuinigingen. Al degenen die er voor hadden kunnen zorgen dat de mensen bij elkaar bleven!’
Hij spreekt de woorden ‘ongelooflijk’en ‘jaren’ op luide, verontwaardigde toon uit, en kijkt de minister dreigend aan.
De formulering van de interviewer is interessant.
Het gaat om twee elementen.
Er zou een causaal verband zijn tussen bezuinigingen op het buurtwerk en het huidige klimaat in ons land, dat de moord op Van Gogh mogelijk maakte. Wonderlijke logica. Tweede element: de vage, beschuldigende formulering, tegen de politicus Donner. De ondervraagde wordt via de band beticht van hypocrisie. De interviewer heeft niet het lef deze formulering in de ‘u’ vorm te doen, en zich met open vizier te richten tegen de ander.
Donner moet bliksemsnel al deze implicaties overwegen.
Daar komt hij in eerste instantie niet uit: ‘Dat suggereert dat waar we nu mee geconfronteerd worden, het gevolg is van al die maatregelen. Tegelijkertijd zien we ook dat dat allemaal niet heeft kunnen voorkomen wat er nu is gebeurd…’
Journalist roept, dwars door het betoog van de minister: ‘NEE! Nu draait U het om!’ En herhaalt zijn aantijging.

Advies: Bereid u mentaal voor op een gesprek als dit, met als instelling, bij iedere tekst van de ander: ‘Wat is de opbouw van deze formulering?’ In plaats van het zo begrijpelijke: ‘Wat een ingewikkelde vraag!’ Het zijn namelijk vaak geen vragen, doch onjuiste vooronderstellingen.