In het Financieele Dagblad van vandaag zaterdag, staat, op pagina 2, weer een "VISI" van Anne Boermans, communicatie-analyst. Hieronder weer een wijze raad aan geïnterviewden. Kijk mee.

BEGRIP BLIJKT RISKANT

Afgelopen maandag in NOVA, op Nederland 3: een gesprek met prinses Máxima.
Journalist: ‘Lukt het u op enigerlei wijze nog wel eens om onze samenleving tegemoet te
treden in anonimiteit?’ Interessant thema. De prinses: ‘Nee. Dat lukt mij nauwelijks. Wat wel lukt, ook al ben ik niet anoniem, is dat men mij neemt voor wat ik ben. Dat is wel heel leuk.’ Prachtig antwoord. Gouden kans voor de interviewer, en de dik twee miljoen kijkers, om meer te weten te komen van Máxima. Wat bedoelt ze daar mee? Hoe reageert men, waardoor ze dit ervaart? Deze vragen worden helaas niet gesteld. De journalist vaart een volstrekt eigen koers, ongeacht de diepgang van het vorige antwoord.

Hij poneert: ‘Maar kunt u bijvoorbeeld gemakkelijk door een warenhuis lopen omdat het uitverkoop is.’ Geen vraag, maar een suggestie. Helaas laat Máxima zich meevoeren, weg van haar vorige ontboezeming: ‘Ik doe het wel. Maar het betekent dat ik niet onopgemerkt ben. Men gaat gewoon kijken wat ik ga kopen. Ik vind dat niet erg.(…)’
Interessant. Waarom vind de prinses dat niet erg? Ze probeert dus weer een verdieping aan te brengen in het gesprek. De journalist negeert deze poging van zijn gast, en komt weer met een suggestie: ‘En niet de verleiding om een zwarte pruik op te zetten?’ Máxima: ‘Nee, dat heb ik gedaan een keer. En dat was vreselijk. Nee, nooit meer!’ Nu willen we graag weten wat daar zo vreselijk aan was. De pruik zelf, de reacties, wat? Journalist echter: ‘Oh, dat heeft u gedaan. En, was dat ongemakkelijk?’ Verbijsterend! Het probleem wordt duidelijk. Hij is vooral bezig met in zijn geest te zoeken naar suggesties, die hij de ander kan voorleggen. Het gevolg is, dat hij amper hoort wat de prinses zegt. Heeft ze een paar seconden geleden gezegd dat ze de pruik ‘vreselijk’ vond, vraagt de journalist suggestief of het “ongemakkelijk” was.
De oorzaak van dit mechanisme is vaak positief: de vragensteller probeert zijn gast te begrijpen. Hij tracht zich in te leven in haar wereld. Een beginnersfout van bijna iedere journalist. Het effect is meestal desastreus. De interviewer is vooral bezig met razendsnel te denken: “Wat moet mijn volgende opmerking zijn, die ik haar voor kan leggen?” In plaats van rustig te luisteren : “Wat zegt ze eigenlijk?” Het effect is, dat dankzij dit goed bedoelde begrip het gesprek geen diepgang krijgt. Dat blijkt ook uit het vervolg. Máxima is eerst even van slag, doordat de interviewer haar zware “vreselijk” vertaalt in het veel lichtere “ongemakkelijk”. Ze realiseert zich onbewust het verschil, en dat de ander niet luistert. Ze begint: ‘Ja. Nee. ik voel dat ze mij ook zien…’Ze stopt, denkt na, en maakt een nieuwe start: ‘Waarom moet ik mij verstoppen? Dat gevoel heb ik ook. Ik doe niets dat geheim moet blijven. Dat is het óók.’ Weer zo’n intrigerende formulering. We willen graag uitleg. Wat bedoelt ze hiermee? Zal ze zich nooit incognito willen verplaatsen? De journalist negeert opnieuw deze kans, die hem wordt geboden. En gaat over op een ander onderwerp.
Het is fascinerend te zien hoe deze goed bedoelde opstelling er voor zorgt dat grote delen van het gesprek verworden tot oppervlakkig gebabbel.
Ander voorbeeld: Het gaat over integratie, allochtonen en autochtonen. Máxima: ‘Ik denk dat ik daarbij wel kan helpen.’ De passende vraag is: “Door wat te doen, bijvoorbeeld.” Of: “Wat bedoelt u met helpen” Journalist echter: ‘Zou u ook het symbool van die integratie willen zijn?’ Maxima: ‘Niet het symbool van integratie, maar helpen. Gewoon helpen mensen bij elkaar te brengen.(…) Er gaat zo veel mis door onbegrip en misverstanden. We moeten de rijkdom uit de integratie kunnen halen.’ Boeiend. Ze blijft bij haar thema ‘helpen’. Ze wordt alleen niet concreet. Dus hoort hier bijvoorbeeld de vraag: “Leg eens uit, wat bedoelt u met rijkdom.” Journalist suggereert echter: ‘En, hebt u ook het idee, dat door al uw werkbezoeken al die allochtonen u ook als hun prinses zien?’

Advies: Houd rekening met het gegeven, dat veel interviewers amper luisteren naar wat u zegt. Ze zijn vooral bezig me hun volgende vooronderstelling. Effect: ze doen, vanuit hun vermoedens over uw leven, vooral suggesties. En stellen geen vragen. Omdat hun voorstelling per definitie tekort schiet, is het raadzaam dat u zich zeer goed voorbereidt op zo’n gesprek. Bepaal zelf de kwaliteit en de diepgang van de antwoorden, geef vooral ook concrete voorbeelden. De ander vraagt daar niet naar.