Na enige tijd weer eens een Visi van Anne Boermans (zoals die jl. zaterdag in het Financiëele dagblad heeft gestaan).

Deze week stonden de inkomens van bestuursvoorzitters van energiebedrijven Nuon en Essent ter discussie. Hun salarissen plus bonussen lagen vorig jaar boven de 800.000 euro per persoon, zo lazen we in de krant.
Premier Jan Peter Balkenende (CDA), afgelopen maandag in het NOS-journaal: ‘We zitten in een tijd, dat we tegen mensen zeggen: “Een pas op de plaats is noodzakelijk. Om de economie sterker te maken. Om internationaal beter te concurreren.” En dan mag je ook van mensen aan de top verwachten. Dat ze hun maatschappelijke verantwoordelijkheid voelen. En dat ze een voorbeeldfunctie geven. ( hij pauzeert) En niet alleen letten op elkaar!!’
De laatste zin wordt door de premier zwaar aangezet. Bovendien steekt hij zijn rechter wijsvinger hoog in de lucht, en draait hem krachtig rond. Om dat “letten op elkaar” nog eens stevig te benadrukken.

Zijn presentatie is opmerkelijk. In de eerste plaats spreekt hij in extreem korte zinnen.
Zelfs aan het eind van ieder zinsdeel gaat hij met zijn stem naar beneden, waardoor qua intonatie komma’s veranderen in punten.
Effect: we horen als kijker een zeer grote stelligheid. Daarnaast spreekt hij bepaalde woorden enigszins afgebeten uit, bijvoorbeeld “mensen aan de top.” Waardoor het klinkt alsof hij deze personen veracht om hun handelen.
Wat tevens opvalt, is zijn houding.
Later in de uitzending zien we, dat de premier op een kleine verhoging is geplaatst.
De camera staat gewoon op de grond en is daardoor enigszins omhoog gericht.
Effect: het lijkt alsof Balkende ver over ons heen kijkt, alsof hij een duizendkoppige menigte toespreekt.
Die extreem korte zinnen versterken deze impressie.
Hoe groter de menigte, des te langer duurt het voor de tekst op de achterste rijen gehoord is. Omgekeerd: als je tussen korte zinnen lang zwijgt, klinkt het alsof je een grote schare volgelingen bespeelt.
Balkenende surft, door deze tekst en deze opmerkelijke presentatie, met grote verve op de door hemzelf gecreëerde golven van de volksverontwaardiging over deze topinkomens.

Wat vooral opvalt, is de locatie: een zaaltje, met een handvol aanhangers. Een CDA-bijeenkomst te Franeker.
Deze figuur is door het CDA in het verleden met succes gehanteerd, door Ruud Lubbers bijvoorbeeld: een politicus wil met een krasse uitspraak het electoraat bespelen. Daartoe kiest men een locatie, ver weg van Den Haag. Opdat er alle tijd is de eerste schokgolf te laten doorwerken, zonder onmiddellijk, relativerend, commentaar van concurrerende politici. De pers is wel gewaarschuwd: ‘Balkenende gaat in Franeker iets belangrijks zeggen!’
En dus komt het groot in het nieuws.
Later in zijn presentatie gebruikt de premier een ander instrument om het publiek voor zich te winnen.

Hij somt een aantal mogelijke acties in de toekomst op, die hij doet klinken als het stante pede daadkrachtig aanpakken van deze, in zijn opvatting, maatschappelijke misstanden. Hij formuleert: ‘Alle mogelijkheden moeten worden geïnventariseerd (…)’ Als oplossing voor dit ogenschijnlijke probleem van veelverdieners, biedt de premier dus een “inventarisatie” aan. Hij vervolgt krachtig: ‘(…) Dat zullen we ook doen! Kijken wat de fiscale mogelijkheden zijn! (…)’ Interessant. Als die er zijn, worden ze toch reeds toegepast?
Hij vervolgt: ‘De aanname van nieuw personeel in de publieke sector. Als je nieuwe mensen aanstelt, hoe ga je dan om met de beloning? Wat te doen met onze aandeelhouderspositie. Welke instructies kun je geven aan de vertegenwoordigers van de overheid in aandeelhoudersvergaderingen?(…)’ Twee formuleringen in de vragende vorm, waar de premier dus niets mee zegt. Het is zelfs geen standpunt.

Dan komt hij bij de zin waar de Journaalploeg voor was opgetrommeld: ‘(…) Naming and shaming! Gewoon aangeven hoe het zit!(…)’ Hij pauzeert nadrukkelijk. Kijkt de zaal rond, sluit de mond en tuit de lippen. Om ook mimisch de schande te onderstrepen. Hij vervolgt: ‘Duidelijk maken hoe mensen presteren, en wat er precies gebeurt op het inkomensfront.’ Opnieuw een tekst die met grote kracht en stelligheid door de premier wordt neergezet. Alsof hij met nieuwe, krachtige maatregelen komt. Afgelopen donderdag meldde deze krant dat ondernemingen die met publiek geld werken nu reeds de topinkomens publiceren. Oftewel: de “naming” gebeurt al. De “shaming” is evident een toevoeging van Balkenende.

Deze tekst “naming and shaming” is ook om een andere reden opmerkelijk. In Amerika wordt het systeem veel gehanteerd om pedofielen, of vermeende pedofielen, aan te wijzen. Bijvoorbeeld door hun foto in de krant te zetten of op lantaarnpalen te plakken. De premier geeft met deze formulering impliciet aan, dat deze bestuurders, omdat ze zeer goed verdienen, maatschappelijk verstoten moeten worden.