Een achterstallige Visi, zoals die op 23 april in het Financiëele Dagblad stond, van Anne Boermans.

Vaticaturaal

Een man in een wit gewaad loopt het balkon op, richting camera. Hij heeft een fraai versierde, meterslange stok in zijn handen, die hij verticaal voor zich torst. Bovenop de stok zit een verguld kruis. Achter hem loopt ook iemand. Die zien we eerst nog niet. Hierdoor wordt een zekere spanning opgebouwd. “Wie is die man, daar achter?” Denken we als kijker onbewust. Rechts in beeld staat een man in het paars. Die geeft een opdracht. We zien hem praten, doch horen niet wat hij zegt. De man met het kruis reageert onmiddellijk, en draait af naar rechts. De onbekende wordt zichtbaar! Het gejuich op het Sint Pietersplein zwelt aan. De nieuwe paus, Benedictus XVI, loopt langzaam naar voren. Dan ziet hij de duizenden mensen op het plein. Hij maakt op dat moment een minuscule schok met het bovenlijf, en lacht tegelijkertijd breed. Waardoor hij op subtiele wijze laat zien dat hij blij verrast is.

Zijn handen gaan omhoog, en ver opzij. Handpalmen naar voren, handen centimeters boven het hoofd. Een groot, wijds gebaar, dat past bij zo’n groot publiek. Hij vouwt de handen ineen, nog steeds hoog, voor het hoofd. Maakt met die gevouwen handen een kleine, hoekige beweging naar rechts, wat we wonderlijk genoeg meteen ervaren als een zegening. De handen gaan weer uit elkaar, hij beweegt ze, de armen helemaal gestrekt, naar links en rechts, alsof hij iedereen groet. Het gejuich zwelt aan. Prachtig om te zien hoe men in deze openingspresentatie van nog geen 8 seconden een wereldster neerzet, zonder dat er een woord wordt gezegd, met slechts gebruikmaking van armen en handen, en mimiek.
Over deze presentatie is kennelijk grondig nagedacht. Hij is meerdere keren gerepeteerd. Vooral de zeer kleine bewegingen van de paus zijn opmerkelijk. De menigte kan ze namelijk niet zien, daarvoor staat de paus te ver weg op zijn hoge balkon. De camera is echter op hem ingezoomd. Waaroor de ruim 200 miljoen mensen over de hele wereld die naar televisie kijken, het wel zien. Blijkbaar weet men dit in het Vaticaan, en acteert hij voor televisie, niet voor het aanwezige publiek. De man in het paars die, iets naar achteren, links van hem staat blijkt de regisseur/souffleur. We zien hem regelmatig iets tegen de paus zeggen, waarna deze zijn act uitvoert: man draait z’n hoofd naar de paus, zegt iets. Benedictus XVI gooit handen weer omhoog, ver uit elkaar. Man zegt iets: handen gaan weer naar beneden. Deze spontane begroeting aan de wereld blijkt volledig geregisseerd, met een strakke choreografie.
De regisseur is zeer alert. We zien op een gegeven moment de paus van achteren. Een deel van zijn kleding zit een beetje scheef. De man trekt er aan. De paus ervaart dit als een nieuwe opdracht, en gooit onmiddellijk zijn handen weer ver omhoog.
Aan het eind gaat het even mis. De regisseur vindt het mooi geweest. Hij geeft weer een paar opdrachten. De paus draait zich om, en wil naar binnen lopen. Te vroeg! Hij wordt gecorrigeerd, stopt schielijk. De man in het wit, met het kruis, moet voorop! Die snelt naar voren. De paus is even in verwarring, draait zich om, en steekt de handen nog maar eens omhoog. Meteen weer groot gejuich. De regisseur is zichtbaar geïrriteerd, zegt iets, en de paus verdwijnt naar binnen.
Hier spelen twee elementen. Een volledig vooraf geoefende presentatie is noodzakelijk, zeker als er honderden miljoenen kijken. Dat heeft men in het Vaticaan dus professioneel opgelost. Waar men blijkbaar niet aan gedacht heeft, is dat de souffleur voortdurend in beeld is. Al na zijn tweede aanwijzing bekruipt ons een gevoel van onechtheid. Spontaan schrikken in opdracht, dat komt ongeloofwaardig over. Zo verwordt de presentatie, waar de hele wereld naar kijkt, tot een karikatuur. Alsof bij een toneelstuk bewust de fluisterende souffleur in zijn hokje zichtbaar is gemaakt.
De oplossing is eenvoudig. Men kan gemakkelijk gebruik maken van een zogenoemd “oortje.” Een apparaatje, dat lijkt op een gehoortoestel, en nagenoeg onzichtbaar in een oor te stoppen is. De meeste nieuwslezers gebruiken het. Via dat apparaat kan de regisseur de aanwijzingen geven, zonder dat hij zichtbaar is.
Er is overigens nog een geheel andere optie: misschien wil men, middels deze evidente regie, aangeven dat de paus louter een symbolische leider is, niet veel meer dan een sprekende pop, die slechts in opdracht figureert.