Anne Boermans, media-analist van het Financiëele Dagblad, had weer een mooie Visi over Buitenhof van zondag 19 maart.

Het was maar een spelletje
‘Ik heb er voor gekozen dat de zittende huurders voorlopig mogen blijven.’ Sybilla Dekker, minister van VROM, was afgelopen zondag in “Buitenhof.” Ze formuleert deze tekst zonder blikken of blozen. Terwijl ze weet dat haar oorspronkelijke plannen aangaande de liberalisering van de huurprijzen er geheel anders uitzagen. De journalist luistert scherp, en reageert onmiddellijk: ‘ U zegt: “Ik heb daarvoor gekozen.” Maar de politieke werkelijkheid is dat u daartoe bent gedwongen door de fracties van het CDA en D66, uw coalitiepartners in het kabinet.(…) Sterker nog, bij mijn weten heeft u gezegd: “Als mijn aanvankelijke plannen niet doorgaan, beraad ik mij op mijn positie.” Wat is er in die tussentijd gebeurd?’ Dekker beweegt ongemakkelijk op haar stoel. Ze begint: ‘Nou, dat kan ik u vertellen. Eén. Ik heb heel duidelijk gezegd “Ik beraad me,” en ik ga eens kijken wat de inhoud is. Want…’ De journalist krijgt het terechte vermoeden dat de minister probeert zich hier uit te kletsen. Hij roept haar bij de les, en zegt: ‘U was zich, neem ik aan, bewust van de politieke lading van het woord “Ik beraad me?” ’ Dan gebeurt er iets opmerkelijks. Dekker kijkt de ander vernietigend aan, en knijpt de lippen stijf op elkaar. Ze formuleert, op strenge toon: ‘Ik ben me zeer bewust van de dingen die ik zeg, ook hier!’ Nog een seconde kijkt ze verontwaardigd, dan lacht ze met haar mond, en knijpt de ogen even toe. Impressie: ‘Ik was niet echt boos, hoor!...’ Ze stelt dat haar plan nog recht overeind staat. De interviewer blijft alert: ‘Wat zegt u nou? Uw plan staat nog recht overeind?’ Dekker vindt het kennelijk zeer vervelend dat ze zich hier niet uit kan draaien. Ze kiest nu een aanvallende houding: haar bovenlichaam buigt voorover, richting journalist. Haar gebogen hoofd wendt ze af, zodat ze de ander uit haar ooghoek aankijkt. Indruk: ze is zeer op haar hoede. Blijkbaar twijfelt ze aan de kracht van haar aanval. Uiteindelijk moet ze toegeven dat slechts haar “principe” overeind blijft, namelijk dat de marktwaarde van woningen op de lange termijn in de huren tot uiting gaat komen.
Journalist, aan het eind, op beleefde toon: ‘Dank u wel.’ Hij lacht vriendelijk. Dekker, op dezelfde toon als de interviewer: ‘Graag gedaan.’ Ze buigt het hoofd even naar beneden: een vriendelijk knikje. En ze lacht, eveneens vriendelijk. Dan is ze voor haar gevoel klaar. De performance is afgelopen. Echter, terwijl de journalist het programma afkondigt, is Dekker nog vijf seconden vol in beeld. Ze komt uit de aanvallende houding, en gaat rechtop zitten. De mond blijft in de positie van die vriendelijk/beleefde lach. Maar de ogen spreken een geheel andere taal. Ze kijkt geïrriteerd en ongemakkelijk. Waarmee ze met terugwerkende kracht aangeeft dat ze het een onprettig gesprek vond. Helemaal niet “Graag gedaan” dus. Het risico van deze uitstraling is, dat we als kijker opnieuw in grote twijfel worden gebracht. Welke mimiek is nu gemeend? De vriendelijkheid, de irritatie? We hebben de neiging alles wat ze neerzette, in twijfel te trekken. Ook de inhoud van haar betoog.
Hier speelt een belangrijk mechanisme: het snel wisselen van mimiek, en dus uitstraling, in een performance, wekt de indruk dat de spreker inconsequent is. Kies dus tevoren heel bewust voor de impressie die u wilt geven, bijvoorbeeld: “vriendelijk en vasthoudend.” En blijf die impressie vasthouden, tot u zeker weet dat u uit beeld bent. Want wat blijkt: na afloop van “Buitenhof” volgt de aftiteling. Daarbij zien we de studio, met de journalist en in Dekker nog aan tafel. Die aftiteling duurt veertig seconden! In de eerste seconden zien we de interviewer zijn glas pakken, en een slokje water nemen. Dekker doet meteen exact hetzelfde. Vervolgens geeft ze de journalist een joviale duw met haar volle hand tegen zijn bovenarm. Beeldinformatie: “Dat was een leuk spelletje, joh!” Voor ons is nu de verwarring compleet. Was dan alles een spel? De vriendelijkheid, de boosheid, misschien zelfs de kritische rol van de journalist? De interviewer is zich er van bewust dat hij nog in beeld is. Hij reageert totaal niet op de duw van Dekker. Impressie: hij wijst haar poging tot vriendschappelijkheid af.
Advies: houd rekening met dit gegeven. Uw optreden eindigt niet bij het dankwoord van de interviewer. Kijk met regelmaat naar programma’s waar u in zou kunnen verschijnen. Zodat u weet, wanneer het ècht is afgelopen.

PS: voor wie dit nog niet had ontdekt: de journalist-in-kwestie heet Paul Witteman.