Vanavond zag ik, bij Pauw en Witteman, een gesprek met mevrouw Frieda Menco-Brommet, naar aanleiding van het verschijnen van het boek Frieda, Verhaal van een Gelijmd Leven, opgeschreven door journalist/schrijver/eindredacteur Andere Tijden Ad van Liempt. Vast een mooi boek, mooie vrouw, goede journalist. Het smartelijke, al vaak maar nooit genoeg vertelde verhaal van joods zijn, onderduiken, deportatie, concentratiekampen, verlies, dood, overleven (alleen moeder en dochter Menco).
Ik moet altijd, zonder dat ik dat kan tegenhouden, huilen om deze verhalen. Geen weerstand tegen. Maar vooral het verhaal van de onderduik van Frieda en haar familie bracht me buiten mezelf, terwijl ik ook dergelijke verhalen vaker heb gehoord, maar telkens weer ontstellen ze me. De mensen die onderduikers nemen, vervolgens steeds meer geld van ze eisen (afpersen heet dat), ze uithongeren (echt, letterlijk) en ze uiteindelijk, natuurlijk ook voor geld, uitleveren aan de SD zodat ze berooid en uitgehongerd gedeporteerd konden worden. Dit gebeurde vaker, al waren de meeste onderduikgevers heldhaftig en gewetensvol, zoals mijn lieve schatten in Rijnsburg.
Maar in mijn boze geestesoog zie ik oude mensen, of hun kinderen, opsnijden over hoe goed ze waren in de oorlog, over de onderduikers die ze hadden, "met alle risico's van dien uiteraard...."
Ik wil hier niet te lang aan denken, het maakte me ziek van woede.
Hieronder post ik een ouder interview met Frieda Menco, met dank aan Spits.

lichaam, van nog maar 35 kilo, weer terug de barak in. De zogenoemde dodenmars uit het kamp, richting het westen, was begonnen, maar wij zaten er niet bij. De mars heeft uiteindelijk maanden geduurd, vele gevangenen gingen dood onderweg. Wij bleven achter, met één koolrabi om te eten en sneeuw die we smolten om te drinken. Negen dagen later, op 27 januari, kwam eindelijk onze redding. Een lange man, in het wit gekleed, kwam onze barak binnen met een kaars in zijn hand. Een soldaat van het Rode Leger, de Russen hadden het kamp bereikt! Ik weet nog maar weinig van die dag, voelde me zo zwak dat alles langs me heen ging. Toch drong het tot me door dat er nu eindelijk iemand was, die ons kwam verlossen van dit verschrikkelijke lijden. Vier maanden lang hebben de Russen voor ons gezorgd, met ontzettend veel liefde. Jammer was dat we hun taal niet konden verstaan. Hierdoor was het moeilijk de soldaten uit te leggen hoe we ons voelden. De opluchting was daarom groot toen we te horen kregen dat we terug konden naar Nederland. Per trein en vliegtuig, een ontzettend lange reis, via Pilzen in Tsjechië en het Belgische Brussel.

In Pilzen gebeurde iets dat voor mij nog steeds erg speciaal is. Tijdens mijn verblijf in Auschwitz kreeg ik roodvonk. Ik was mager en doodziek, maar de roodvonk gaf mij een gezond kleurtje. Tijdens het stenen sjouwen ontmoette ik een man die mij er blijkbaar leuk en goed uit vond zien. Hij gaf mij een zakmes cadeau, dit heb ik altijd voor iedereen verstopt gehouden en ik heb het al die tijd zorgvuldig bewaard. Totdat ik in juni 1945 bij Praag in de trein zat, hier werden we door de Russen overgedragen aan de geallieerden. Toen de trein schokte, liet ik mijn kostbare bezit per ongeluk vakken. Het tuimelde precies in een spleet tussen het raam en de deur. Ik was het kwijt, het mes dat ik in het kamp zo gekoesterd had. Maar in plaats van verdriet overheerste het overwinningsgevoel. Ik dacht alleen maar, het mes is blijkbaar niet meer nodig want alles komt nu goed. De reis zette zich voort maar leek eeuwig te duren. Nederland kwam langzaam dichterbij. In Auschwitz dagdroomde ik dagelijks over Nederland, het land waar alles veilig leek. Maar terug in Nederland viel het ontzettend tegen. Nederlanders waren kil, ze wilden niet horen over de kampen, de gaskamers en alle doden. Ze leefden in een droomwereld en heel veel mensen doen dat nog. Mijn moeder en ik moesten een nieuw leven opbouwen. We hadden geen huis en we hoorden dat mijn vader op 9 mei, dus na de oorlog, is overleden. Wat er met hem is gebeurd weet niemand en dat is erg frustrerend. Toch moesten we verder, de wereld draait nu eenmaal gewoon door. Maar Auschwitz heeft mij nooit verlaten. Het is een deel van me, het is wie ik ben. Het heeft mijn hele leven bepaald."