Het is klaar, de Chinese lente kan overgaan in de gebruikelijke winter. Alle glimlachen kunnen bevriezen, er is genoeg mooi weer gespeeld.
We hebben alleen de bühne gezien, wat er achter gebeurde niet. Met een grote swiffer is onder het tapijt geveegd wat het daglicht niet verdroeg en verdraagt. "Goud voor het Grote Afschuiven" noemt Erik van Muiswinkel in de Volkskrant (zaterdag 23.8) het jubelen over de geweldige organisatie, de enorme verbroedering en de feestelijkheid van deze Spelen, zonder te willen zien wat de prijs is die de kritische, opstandige Chinezen hebben moeten betalen en nog zullen betalen.

Toen ik de slotceremonie zag, vanmiddag, probeerde ik me te verplaatsen in één microradertje in de door Zhang Yimou geconstrueerde machinerie.
Eén meisje, met een gouden jurk en overal belletjes, bijvoorbeeld.
Kwam ze uit een arme familie van het platteland, heeft ze een jaar met honderden andere radertjes ver van huis moeten trainen en beulen om een goed radertje te worden? Heeft haar familie in ruil daarvoor een paar extra rijstrantsoenen gekregen, of is de straf voor het krijgen van een kind teveel kwijt gescholden?
Mag dat meisje nu lid worden van de Communistische Partij (dat is de beloning voor de vrijwilligers) zodat ze ooit carrière kan maken als schooljuffrouw of ambtenaar?
Of moet ze gewoon terug naar het boerendorp, trots dat ze even een vliegenpoepje mocht zijn in the Greatest Show on Earth?

Regisseur Zhang Yimou heeft in een interview gezegd dat hij dit ongelooflijke kunststuk (openings- en slotceremonie) heeft kunnen verrichten door gehoorzaam te zijn aan de regering, al hun bezwaren onmiddellijk op te volgen en doordat alle deelnemers dag en nacht hebben willen beulen, zonder eisen te stellen.
Heel anders dan het werken in het westen: daar willen de mensen nog wel eens pauzeren en op tijd naar huis.
Goddank had hij daar hier geen last van gehad.

Nee, inderdaad, dat zal in Londen heel anders zijn. Vrijheid en massaspektakel verdragen elkaar nou eenmaal moeilijk.
Het was spectaculair en ongelooflijk. Maar het bloed in de schoentjes zag je niet.