"Vergeleken bij Afshin Ellian is Holman een kanon. (..) Geraaskal van een professor aan de Leidse Universiteit (..)" schreef mij Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid.

Afshin Ellian is columnist in Elsevier en hij schreef over de uitgave van het boek van Van Agt over het lot van de Palestijnen onder de kop Boek Van Agt is einde van uitgeverij De Bezige Bij het volgende: 

vrijdag 14 augustus 2009

Valkyrie is een waardeloze film. Een mislukte Mission Imposible. Carice van Houten vond het natuurlijk geweldig dat zij een bijrolletje naast Tom Cruise mocht spelen. Deze houding noemen sommigen een minderwaardigheidscomplex.

Defiance daarentegen is een prachtig meesterwerk. Drie topacteurs die een topprestatie leveren: Daniel Craig, Liev Schreiber en Jamie Bell. De Nederlandse producent van deze film mag trots zijn op deze meesterlijke verfilming van het waar gebeurde verhaald over het joodse verzet tegen de nazi’s.

Duivels
Het gaat om de Bielski broers. Zij vluchtten uiteindelijk met 1.200 joden de bossen van Wit-Rusland in (toen in de Sovjet-Unie). In 1941 vielen de nazi’s de Sovjet-Unie binnen. Wat zij daar hebben aangericht, is onbeschrijfelijk.

Het enige woord dat de misdaden van nazi’s in de Sovjet-Unie tegen de joden kan dekken, is het woord duivels. De nazi’s traden daar op duivelse wijze op tegen het joodse volk.

Partizanen
De Bielski-broers besloten om zich te verzetten tegen de nazi’s. Ze bouwden een gemeenschap in het bos. Niet alleen de nazi’s, ook de Sovjet-partizanen waren door en door antisemiet. Het lot van joden interesseerde werkelijke niemand.

Defiance is een hommage aan die joden die zich niet zomaar wilden uitleveren aan de nazi’s. Wat was het uitgangspunt van de joden in het bos? ‘We worden opgejaagd als dieren, maar we zullen geen dieren worden,’ aldus één van de Bielski broers. Op wie leken de joden?

Op de joden van Mozes, de slaven van de farao’s. Ironisch genoeg begon de totale aanval van de nazi’s op de joden van Bielski broers op de eerste Paasdag van 1942. Zij vochten terug. De Bielski broers vervulden dezelfde rol als die van Mozes en zijn broer.

Parallelen
Tegelijkertijd zien we in deze film paralellen met het ontstaan van de staat Israël. Opgejaagd door de nazi’s richtten de joden een staat op, een beschermde gemeenschap in een vijandig politiek en cultureel klimaat.

Defiance, verzet, doet me een beetje denken aan de Bezige Bij. De oprichters van deze uitgeverij pleegden ook verzet tegen de nazi’s in Nederland. De Bezige Bij is niet zo maar een uitgeverij. De Bezige Bij, verzet en Endlösung zijn met elkaar verbonden.

Is dat niet een romantisch beeld? Of hebben ze bij de Bezige Bij niks meer met dat verleden, omdat het een gewoon bedrijf is. Is dat waar? Is De Bezige Bij gestorven? Is de herinnering aan het verzet gestorven?

Ariër
Deze uitgeverij geeft binnenkort een boek uit van een gerenommeerde anti-joodse (vermomd als anti-Israëlische) politicus die zichzelf ooit als ‘Ariër’ heeft omschreven.

De Volkskrant schreef hierover:

‘Socioloog Abram de Swaan, die in 2005 een invloedrijk artikel schreef over “anti-Israëlisch enthousiasme”, refereert vrijwel meteen aan deze anekdote. Maar hoe relevant is die nog na 38 jaar? De Swaan: “Toch zit daar iets geks. Dat orthodox-katholieke milieu in dat Heilig Landstichting. Iemand zou daar eens in moeten duiken. Wat is het wezen van anti-joodse elementen bij Van Agt?”

‘Alfred Pijpers, Midden-Oostendeskundige van onderzoeksinstituut Clingendael weet het antwoord: “De Swaan heeft gelijk, hoor. Ik vind het wél relevant. Ik geloof wel degelijk dat Van Agt voortborduurt op een anti-joodse stroming in de katholieke traditie. Let wel, anti-joods, niet antisemitisch. Maar hij heeft iets met joden, en ook tégen joden.”

Teksten
Natuurlijk gaat het hier om: de ordinaire, ouderwetse, plattelands-katholieke anti-joodse traditie. Dat vertelde mij overigens een van die oude vrienden van Van Agt.

Van Agt leeft in een vrij land, hij mag zeggen en schrijven wat hij wil. En als we het oneens zijn met hem, schrijven wij teksten. Maar is ook De Bezige Bij op dezelfde manier vrij?

Historisch gezien niet. Zolang de uitgeverij als een symbool uit de Tweede Wereldoorlog wil worden herinnerd, moet de directeur boeken geen boeken van antisemieten en anti-joodse mensen uitgeven.

Ahmadinejad
Ik meen een foto gezien te hebben van Van Agt met een Palestijnse sjaal die hij van zijn Hamas-vrienden had gekregen.

Dezelfde sjaal draagt Khamenei, en soms Ahmadinedjad. De sjaal is het symbool van de Basij. Weet u het nog? De Basij zijn Iraanse SA-ers die ongewapende burgers doodknuppelen en doodschieten. Zo schoot een Basij-man Neda Agha Sultan dood.

Van Agt droeg zo’n sjaal, het symbool van hedendaagse islamitische fascisten in het Midden-Oosten. Hopelijk gaat het Iraanse volk met behulp van Allah korte metten maken met de vrienden van Van Agt in Iran en in de hele regio.

Knuppel
Heeft de directeur van De Bezige Bij niet ook denkbeeldig een sjaal en knuppel gekregen van Van Agt? De directeur van de verzetsuitgeverij met een Palestijnse sjaal en een knuppel samen met zijn geliefde auteur?

De gedachte alleen al is walgelijk. Deze directeur is immers niet de directeur van een gewone uitgeverij. Hij had Van Agt moeten zeggen; ‘Ik zal dit boek bij collega’s aanbevelen, want ik vind dat het moet worden uitgegeven. Maar niet bij mijn uitgeverij. Want die is voor altijd verbonden met de joden, en dus ook met Israël.’

Maar dat heeft de directeur niet gezegd. En dat is een beetje een schandaal.

AFSHIN ELLIAN